Trudno o bardziej polskie warzywo niż ziemniak — i trudno o grządkę, która po zbiorze wygląda lepiej. Obsypywanie, motyczenie i sam zbiór sprawiają, że ziemia po ziemniakach jest głęboko spulchniona, przewietrzona i niemal wolna od chwastów. To wymarzona pozycja startowa dla kolejnych upraw.
Jest jednak jedno „ale": ziemniaki należą do roślin najbardziej żarłocznych i glebę mocno wyjaławiają z azotu. Dlatego rośliny następcze trzeba dobierać z głową — a przy zbiorze wrześniowym częściej niż o warzywach myśleć o poplonie. Co dokładnie wybrać, zależy od tego, czy zbierasz wczesne odmiany w lipcu, czy główny plon jesienią.
Fala pierwsza: po wczesnych ziemniakach (lipiec)
Wczesne odmiany typu 'Lord', 'Denar' czy 'Irga' schodzą z grządki na przełomie czerwca i lipca. Do pierwszych przymrozków zostaje wtedy dziesięć i więcej tygodni — dość na pełnowartościowy drugi zbiór.
Kalarepa — jesienny klasyk
Rozsada kalarepy wysadzona w lipcu daje zbiór we wrześniu i październiku. Jesienne odmiany ('Gigant', 'Wiedeńska Biała') są do tego delikatniejsze niż wiosenne i wolniej drewnieją. Kalarepa jest wdzięczna za świeży kompost — po żarłocznych ziemniakach dosyp go bez oszczędzania. Szczegóły uprawy znajdziesz w przewodniku o kalarepie.
Sałata i szpinak — zieleniny do jesieni
Sałata z lipcowego siewu ('Batavia', 'Lollo Rossa') da główki we wrześniu; rozsada przyspieszy zbiór o dwa tygodnie. Szpinak siej od sierpnia — październikowy zbiór jest pewny, a siew z września przezimuje i ruszy w marcu. Odmiana 'Matador' zniesie zimę pod włókniną bez strat. Spulchniona ziemia po ziemniakach to dla obu roślin luksus: korzenie idą w głąb bez oporu.
Rzodkiewka — dwie fale do października
Siew wprost do rzędów, wschody po dwóch–trzech dniach, zbiór po 3–4 tygodniach. W upale pomaga półcień i ściółka, żeby korzenie nie drewniały. Do końca sezonu zmieścisz spokojnie dwie fale.
Kapusta pekińska — październikowe główki
Siana pod koniec lipca, zwinie główki w październiku. Chłodna jesień jej służy, a po ziemniakach dostaje to, co lubi najbardziej: głęboką, pulchną ziemię. Dodaj tylko kompost — na azocie oszczędzonym przez ziemniaki się nie pożywi, bo go tam po prostu nie ma.
Fasolka szparagowa — plon i azot w jednym
Jeśli zdążysz z siewem do połowy lipca, zbierzesz strąki we wrześniu. Fasolka to po ziemniakach wybór strategiczny: dzięki bakteriom brodawkowym wiąże azot z powietrza i oddaje go glebie — czyli naprawia dokładnie tę szkodę, którą ziemniaki wyrządziły. Więcej w przewodniku o fasoli.
Roszponka — sałata na zimę
Siew od końca sierpnia, zbiór od listopada do wiosny. Zimuje bez ochrony i nie potrzebuje żyznej gleby — po ziemniakach poradzi sobie bez dokarmiania.
Fala druga: po głównym zbiorze (wrzesień–październik)
Po odmianach średnio późnych i późnych ('Bryza', 'Tajfun') na warzywa jest już za późno. Największym błędem byłoby jednak zostawienie gołej ziemi na zimę: deszcze wypłuczą resztki składników, a wiosną grządka przywita Cię zbita i zachwaszczona.
Poplony (nawozy zielone) — najlepsza inwestycja w przyszły sezon
- Żyto ozime — sieje się do końca października, kiełkuje nawet w chłodzie i zimuje. Gęsty system korzeniowy rozbija podeszwę i dusi chwasty; wiosną, zanim wybije w źdźbło, przekop je płytko z glebą.
- Facelia błękitna — przy siewie na początku września zdąży jeszcze urosnąć i przemarznie zimą, tworząc naturalną ściółkę. Ogromna zaleta: nie jest spokrewniona z żadnym warzywem, więc nie psuje zmianowania.
- Gorczyca biała — uwaga — rośnie błyskawicznie, ale należy do kapustowatych. Jeśli na grządce planujesz za rok kapustę, kalafior, brokuły albo kalarepę, gorczycy nie siej — podtrzymałaby kiłę kapusty. Wybierz facelię albo żyto.
Siewy zimujące — sałata zimowa i szpinak
Do połowy września zdąży jeszcze siew zimującego szpinaku i sałaty zimowej (np. 'Nansen', 'Humil'). Rośliny wzejdą jesienią, przetrwają zimę jako młode rozety i wiosną ruszą jako pierwsze — zbiór w kwietniu, o kilka tygodni przed wiosennymi siewami. Roszponka domknie każdą pozostałą lukę.
Tabela: co po ziemniakach i kiedy
| Roślina | Siew / sadzenie | Zbiór |
|---|---|---|
| Kalarepa (rozsada) | lipiec | wrzesień – październik |
| Sałata | lipiec – połowa sierpnia | wrzesień – październik |
| Szpinak | sierpień – wrzesień | październik, zimujący wiosną |
| Rzodkiewka | lipiec – początek września | po 3–4 tygodniach |
| Kapusta pekińska | koniec lipca – sierpień | październik |
| Fasolka szparagowa | do połowy lipca | wrzesień |
| Roszponka | koniec sierpnia – wrzesień | listopad – wiosna |
| Facelia (poplon) | do połowy września | przemarza, mulcz na zimę |
| Żyto ozime (poplon) | wrzesień – październik | przekopanie wiosną |
| Sałata zimowa | do połowy września | kwiecień |
Czego nie sadzić po ziemniakach
- Pomidory, papryka, bakłażan — ta sama rodzina psiankowatych. Zarodniki zarazy ziemniaka (Phytophthora infestans) przeżywają w glebie i na zapomnianych bulwach — pomidory posadzone po ziemniakach niemal na pewno zachorują. Odczekaj 3–4 lata.
- Truskawki — ziemniaki są żywicielem werticiliozy (Verticillium), która u truskawek powoduje więdnięcie i zamieranie całych roślin. Truskawkom wybierz grządkę po cebuli albo czosnku.
- Czosnek — grządka po ziemniakach bywa pełna nicieni, a do tego jest świeżo wzruszona i zbyt pulchna; czosnek lubi glebę osiadłą. Lepsze miejsce podpowie artykuł kiedy sadzić czosnek.
- Ziemniaki ponownie — na tym samym miejscu najwcześniej po 3–4 latach. Uprawa po sobie mnoży mątwika ziemniaczanego, druciaki i parcha. Dlaczego płodozmian to podstawa, wyjaśnia przewodnik po zmianowaniu roślin.
Jak przygotować grządkę po zbiorze ziemniaków
- Wyzbieraj wszystkie bulwy — nawet najmniejsze. Zapomniane ziemniaki wzejdą na wiosnę jako „samosiejki" i przeniosą zarazę na kolejny sezon.
- Zgrab i wynieś naciny — łęty ziemniaczane nie należą do kompostu, jeśli w sezonie pojawiła się zaraza.
- Nie przekopuj — zbiór już spulchnił ziemię do 30 cm. Wystarczy wyrównać grabiami.
- Uzupełnij azot — 2–3 cm kompostu pod warzywa liściowe i kapustne; pod fasolkę i roszponkę nie trzeba nic.
Grządka po ziemniakach to spulchniony, czysty kawałek ziemi, który szkoda zostawić odłogiem. W lipcu obsadź go drugim zbiorem, jesienią przykryj poplonem — a psiankowatym daj kilka lat przerwy. Co jeszcze siać w tych tygodniach, podpowiadają przewodniki co sadzić w lipcu i we wrześniu.
Najczęstsze pytania
Co siać po wczesnych ziemniakach w lipcu?
Kalarepę z rozsady, sałatę, szpinak, rzodkiewkę, kapustę pekińską, fasolkę szparagową (siew do połowy lipca) i roszponkę. Gleba jest głęboko spulchniona, więc wschody są szybkie — dodaj tylko kompost, bo ziemniaki wyczerpały azot.
Co siać po ziemniakach zbieranych we wrześniu?
Na warzywa jest za późno — wybierz poplon: żyto ozime lub facelię. Zdąży też siew zimującego szpinaku, sałaty zimowej i roszponki. Gorczycy unikaj, jeśli za rok planujesz na grządce kapustne.
Czy po ziemniakach można sadzić pomidory?
Nie. To ta sama rodzina psiankowatych, a zaraza ziemniaka przeżywa w glebie i na resztkach bulw. Pomidory, papryka i bakłażan mogą wrócić na tę grządkę najwcześniej po 3–4 latach.
Po ilu latach ziemniaki mogą wrócić na tę samą grządkę?
Najwcześniej po 3–4 latach — inaczej mnożą się mątwik ziemniaczany, druciaki i parch, a plony spadają. W międzyczasie posadź tam strączkowe, kapustne albo dyniowate.