Petunia's lopen na de eerste koude nacht niet opnieuw uit. De bak wordt in oktober opnieuw beplant, maar niet zoals in mei. Een pot bevriest van alle kanten. Een bed niet. Daarom legt een kleine bak aan een open reling het in januari af, terwijl dezelfde planten in de grond tegen de muur het redden.
Eerst de diepte, dan de plant
| Pot | Wat er in oktober in gaat | Wat niet |
|---|---|---|
| Bak onder 20 cm | Viooltjes, hoornviooltjes, een lage chrysant, klimop, zwenkgras, hoogstens twee sierkolen op 60 cm | Bollen, knoflook, heide, purperklokje |
| Pot vanaf 25 cm | Onderin narcissen en daarboven tulpen, of een purperklokje en een kardinaalsmuts die moeten blijven | Zomerbloeiers en een waterreservoir de hele winter |
| Een eigen pot voor de heide | Struikhei, winterheide en bergthee, zure grond, steeds licht vochtig | Viooltjes en een schotel hard leidingwater |
Viooltjes nu, bloemen opnieuw in het voorjaar
Het groot viooltje (Viola × wittrockiana) en het kleinere hoornviooltje (Viola cornuta) plant je nog in de eerste helft van oktober. Koop planten in knop, geen doorgeschoten bloei die na de eerste vorst in elkaar zakt. Zet ze ongeveer 15 cm uit elkaar. Uitgebloeide bloemen weghalen, zodat ze geen zaad zetten. Lichte vorst maakt de bloem bruin. Uit de wortelhals lopen ze in het voorjaar weer uit, als de kluit in de pot niet helemaal is uitgedroogd. Een bak van 60 cm heeft ruimte voor vier viooltjes en één klimop over de rand, niet voor een rij van acht kolen.
Zolang de nachten zacht blijven, blijft sierkool groen. Paars en roze komen pas als de kou echt is, en een langere kale vorst legt hem neer. Reken er tot het voorjaar niet op.
Heide in een eigen pot
Struikhei (Calluna vulgaris) wil zure grond en mag niet uitdrogen. Winterheide (Erica carnea) verdraagt iets meer kalk, maar heeft net zo'n hekel aan droogte en aan water in de schotel. In dezelfde bak als viooltjes legt ze het meestal af, omdat gewone balkonpotgrond niet klopt en een bak in een weekend uitdroogt. Geef haar een eigen pot, grond voor zuurminnende planten, en giet zo dat de grond licht vochtig blijft. De schotel leeggieten. Bij de heide hoort bergthee (Gaultheria procumbens) met rode bessen. Die wil dezelfde grond. Calluna is nu de gekleurde. Erica bloeit pas in de late winter. In oktober is ze nog groen, en dat hoort zo.
Zodat het raam een raam blijft
Vanaf de straat moet de bak één ding zeggen, en vanuit de kamer het uitzicht vrijlaten. Zet de hoge plant tegen het kozijn, niet midden voor het glas. Ervoor iets laags, en over de voorkant één die hangt. Warme en koele kleuren meng je niet in één pot. Bordeaux naast oranje en zilver loopt vanaf de stoep in elkaar over.
- Als je hem warm wilt. Een lage chrysant, één sierkool en klimop over de rand zijn genoeg. Leg een rozenbottel of een lijsterbes op de grond, niet op de wortelhals. Zodra ze zacht worden, haal je ze weg.
- Als je hem koel wilt. Een wit viooltje, blauw zwenkgras (Festuca glauca) en klimop. De zilveren calocephalus (Calocephalus) is vulling tot de eerste vorst. In een Midden-Europese bak blijft hij niet.
Laat heide en bergthee in die zure pot. Hier horen ze niet.
Het purperklokje (Heuchera) houdt blad ook zonder bloem, maar zet het niet in een ondiepe bak als het moet blijven leven. Het wil een pot van minstens 25 cm, net als de kardinaalsmuts (Euonymus). Die hangt over de rand zoals klimop en blijft de winter groen. Laat zwenkgras en zegge (Carex) nu met rust. De vermoeide pol dekt het midden, snoeien doe je pas in de nawinter. Lampenpoetsergras met pluizige aren staat nu mooi, maar in een pot overleeft het de winter meestal niet.
Een stenen pot van de bloemist die niet voor vorst is gebakken, barst in de winter. Als de pot buiten blijft, houd het bij plastic of hout. Hout houdt de wortels iets warmer. Leeg de tank van een zelfwatergevende bak nu tot op de bodem. Het ijs tilt hem op en het plastic scheurt in een hoek. De ochtend na de vorst gooi je alleen de plant weg die zacht en zwart is. Een bruin geworden viooltjesbloem laat je zitten. Een chrysant voor volgend jaar snoei je laag terug, ongeveer een handbreed, en zet je in een koele kamer waar het niet vriest. Reken er op een open reling in januari niet op.
Een diepere pot: narcissen onder, tulpen erboven
In een bak van 15 cm diep past geen bol met grond erboven en afvoer eronder. Laags planten vraagt een pot van minstens 25 cm, liever 30, met een gat in de bodem. In de eerste helft van oktober gaan de narcissen onderin. Tulpen in de volle grond wachten op koelere aarde. In een pot op het balkon koelt de grond snel af, dus ze mogen in een pot die buiten blijft. Haal die pot niet naar een verwarmde kamer. De bollen hebben enkele koude weken buiten nodig, ongeveer onder 10 °C, anders bloeien ze in het voorjaar niet. Plantdiepte in de volle grond en het blad na de bloei staan in de gids over voorjaarsbollen.
- Onderin 2–3 cm grind of kleikorrels. Het gat moet open blijven. Een dichte sierpot zonder afvoer laat de bollen rotten.
- Potgrond, dan narcissen met de neus omhoog, zonder elkaar of de wand te raken. Ongeveer 5 cm grond.
- Tulpen een verdieping hoger, weer neus omhoog. Erboven 8–10 cm grond.
- Bovenop de viooltjes. Hun kluit mag de bollen niet doorboren. Krokussen passen in die bovenste laag als er minstens 8 cm grond boven blijft.
- Eén keer water geven zodat de grond inzakt. De schotel leeggooien. Nu geen stikstof geven.
Waar de pot de winter staat
- Tegen de muur van het huis, niet aan een open reling. Een kleine bak op een metalen railing bevriest het eerst. Een groep potten tegen de muur houdt iets meer warmte vast.
- Zet de pot omhoog. Het afvoergat mag niet in een plas staan en dichtvriezen. Poten, of twee latjes, zijn genoeg.
- Geef water bij dooi, als de bovenlaag droog is. Een balkon op het zuiden droogt de pot in de winterzon uit, ook als de lucht koud is. Geef geen water op bevroren grond. Wacht op de dooi.
- Als een nacht rond −8 °C wordt verwacht, wikkel dan de pot in, niet de planten in een plastic zak. Bubbeltjesplastic of jute gaat om de potwand. Viooltjes kunnen één nacht vlies verdragen. Een zak over het blad wordt in de zon warm en houdt ze nat. Vlies, en wat je niet met plastic afdekt, staat in planten beschermen tegen vorst.
- Een bak onder 20 cm kan bij strenge vorst naar een onverwarmde hal of de garage en weer naar buiten als het meegeeft. Niet naar de woonkamer. Daar is het te warm voor de bollen en te donker voor de viooltjes.
Wat niet in een herfstbak hoort
- Petunia's en geraniums, in de hoop dat ze opnieuw uitlopen. De eenjarigen zijn klaar. Een geranium kun je koel en eerder droog overhouden. Dat is een ander karwei dan de bak vullen.
- Knoflook en plantuien in een ondiepe bak. Die horen in het bed. Een pot van 30 cm draagt een paar tenen, maar het is een noodgreep. De werkwijze staat in wanneer knoflook planten.
- Heide in dezelfde grond als de viooltjes. En pure tuingrond in plaats van potgrond. In een pot slaat die dicht en loopt niet meer af.
Plantuien, veldsla en narcissen voor het bed hebben hun eigen datum in wat je begin oktober nog doet. Wat er in oktober verder de grond in gaat, staat in wat planten in oktober. Het zomerbalkon, de ligging en de grond staan in de gids balkontuin.
Veelgestelde vragen
Is half oktober te laat voor viooltjes?
Nee. Plant ze in knop, niet als doorgeschoten bloei. Lichte vorst maakt de bloem bruin en het viooltje loopt in het voorjaar weer uit, als de kluit niet is uitgedroogd.
Kunnen tulpen nu in de bloembak?
In een ondiepe bak niet. In een pot van minstens 25 cm die buiten blijft, wel. In een warme kamer krijgt de bol geen kou en bloeit hij niet.
Waarom kwijnt heide naast viooltjes?
Ze wil zure grond en mag niet uitdrogen. In de bak met viooltjes hoort ze niet. Een eigen pot, grond voor zuurminnende planten en een lege schotel. Bij haar hoort bergthee, niet het viooltje.
Is een zelfwatergevende bak in de herfst ook goed?
Voor geraniums in mei wel. Leeg de tank nu. Bevroren water tilt de bodem op en het plastic scheurt. Een gewone bak met een gat in de bodem is voor de winter zekerder.