Herfstcompost verschilt op één wezenlijk punt van zomercompost: hij bestaat overwegend uit koolstofrijk materiaal. Blad en verhoute stengels zijn droog en stikstofarm, dus een hoop die alleen daaruit bestaat verteert praktisch niet — die ligt er jaren later nog vrijwel onveranderd bij.
Bruin en groen — de verhouding waar alles op rust
Compost heeft twee dingen nodig: koolstof en stikstof. Bruin materiaal (blad, stro, twijgjes, karton) levert koolstof. Groen materiaal (gemaaid gras, keukenafval, vers loof) levert stikstof en vocht.
De verhouding die werkt is ongeveer 2–3 delen bruin op 1 deel groen, naar volume. In het najaar is het probleem altijd hetzelfde: veel te veel bruin en veel te weinig groen. De oplossing: gooi geharkt blad niet in één keer op de hoop, maar wissel het af met gras van de laatste maaibeurt, keukenafval of groenteresten.
Wat er beslist niet op hoort
- Door schimmel aangetast loof — vooral van tomaat, komkommer en aardappel. In een gewone tuinhoop, die nooit heet genoeg wordt, overwinteren de sporen probleemloos.
- Onkruid in zaad — het zaad overleeft, en in het voorjaar verspreid je het met de rijpe compost over de hele tuin.
- Wortelonkruid met uitlopers — kweek, haagwinde, zevenblad. Eén stukje wortel volstaat om van de hoop hun kwekerij te maken.
- Grote hoeveelheden walnotenblad — dat bevat juglon, dat kieming remt. Als klein aandeel verdunt het weg, als hoofdbestanddeel niet.
- Vlees, botten, vet, zuivel — trekken knaagdieren aan en stinken.
- As van kolen en briketten — bevat zware metalen. Houtas in kleine hoeveelheden is minder erg, maar verhoogt de pH.
Hoe je de hoop opbouwt
- Houd de onderlaag grof — helemaal onderin versnipperde takjes of grove stengels. De ruimte die zo ontstaat zorgt voor luchttoevoer van onderaf.
- Werk in lagen, kiep niet alles ineens — wissel 10–15 cm bruin af met zo'n 5 cm groen.
- Versnipper het blad vooraf — het eenvoudigst is er met de maaier overheen te gaan. Hele bladeren plakken tot luchtdichte lagen; versnipperd blad verteert vele malen sneller.
- Bevochtig elke laag licht — compost hoort vochtig te zijn als een uitgeknepen spons, nooit kletsnat.
- Voeg een handvol grond of oude compost toe — die enting met micro-organismen brengt de vertering op gang.
Bladaarde — waarom blad apart composteren
Blad wordt niet door bacteriën afgebroken zoals de rest van de compost, maar door schimmels, en dat duurt langer — één tot twee jaar. Heb je veel blad, dan loont het om het in zakken of een gaaskorf te doen en apart te zetten. De bladaarde die je overhoudt is geen meststof (arm aan voedingsstoffen), maar wel een van de beste bodemverbeteraars die er zijn: het houdt water vast en verbetert de structuur.
De hoop door de winter
Bij vorst valt de vertering vrijwel stil, en dat geeft niet — in het voorjaar komt hij vanzelf weer op gang. Wat helpt: de hoop voor de winter afdekken (worteldoek, een oud zeil, een laag stro), zodat regen hem niet uitspoelt en sneeuw hem niet in een ijsklomp verandert. Een afgedekte hoop houdt zijn warmte langer vast en start in het voorjaar weken eerder.
Compost omzetten in de winter heeft geen zin. Laat hem met rust en pak hem weer op als het warmer wordt.
Veelgestelde vragen
Mag walnotenblad op de compost?
In kleine hoeveelheden wel, in grote niet. Walnotenblad bevat juglon, een stof die kieming en groei van andere planten remt. Als klein aandeel van de hoop verteert het en verdunt het zonder gevolgen. Zou de compost overwegend uit walnoot bestaan, composteer die dan apart en geef hem een jaar extra.
Waarom verteert mijn compost niet?
Meestal is de hoop te droog of bestaat hij uit louter bruin materiaal. Een najaarshoop van enkel blad beweegt praktisch niet. Giet hem goed door en breng er stikstofrijk materiaal tussen — gemaaid gras, keukenafval of wat mest.
Mag ziek tomatenloof op de compost?
Nee. Phytophthora en andere schimmelziekten overleven in een gewone tuinhoop die nooit boven 60 °C komt, en komen volgend jaar met de rijpe compost terug op je bedden. Doe aangetast loof bij het restafval.